In centraal Laos herbergt het landschap een stil, zwaar geheim. Het Xiangkhoang-plateau is bezaaid met duizenden gigantische stenen potten. De meeste staan open naar de hemel, leeg, hun oorspronkelijke bedoeling verduisterd door eeuwenlange stilte. Tientallen jaren lang konden wetenschappers niet dichtbij komen. Niet vanwege de afstand. Maar omdat de grond zelf een mijnenveld was. 80 miljoen onontplofte clusterbommen. Overgebleven van de Amerikaanse bombardementen tijdens de Laotiaanse burgeroorlog van 1960.
Gevaar hield de mysteries verborgen. Nu is er één pot geopend. En binnen was niet leeg.
“Het aantal individuen suggereert ook dat de potten van familiegroepen dienden als plaatsen voor voorouderlijke rituelen.”
— Nicolaas Skopal
Archeologen hebben een enorme pot opgegraven en vonden een grimmige verrassing. Een dicht opeengepakte wirwar van menselijke botten. Ongeveer 37 personen. Maar het was geen massagraf in de traditionele zin van het woord. De stoffelijke resten zijn niet in één keer gedeponeerd. Ze stapelden zich op gedurende 270 jaar, tussen 890 CE en 1160 CE # The Secondary Dead
De locatie was gevaarlijk. Het team werkte gedurende drie veldseizoenen, van 2022 tot en met 2024. Ze groeven “Jar 1” uit op locatie 75. Deze was in erbarmelijke staat. Conglomeraat steen. Gedeeltelijk opgeslokt door de aarde. Alleen de afbrokkelende kanten staken eruit.
In eerste instantie alleen maar fragmenten. Een hint van wat hieronder stond. Toen kwam het volledige beeld naar voren. Dichte botlagen aan de onderkant.
Maar hier is de wending. Dit was waarschijnlijk niet de plaats waar deze mensen voor het eerst stierven. Ook niet waar ze voor altijd bleven.
Skopal, een archeoloog van de James Cook University, noemt het secundaire begrafenis. Lichamen die elders eerst zijn ontbonden. Toen gingen de botten de pot in. Misschien hebben ze daar tijdelijk gerust voordat ze opnieuw werden verplaatst naar een derde plek. Dat verklaart waarom zoveel potten tegenwoordig leeg staan.
Waarom duizenden containers bouwen voor voorbijgaande botten? Wie weet het precies. De praktijken varieerden waarschijnlijk enorm in Laos. We moeten er niet van uitgaan dat één enkele regel op allemaal van toepassing is.
Handelsgoederen en glaskralen
Botten zijn niet het enige verhaal. In de pot zaten ook voorwerpen. Twintig glaskralen. Vijf stenen platen. Scherven van aardewerk. Een klein belletje. Een ijzeren mes.
Sommige aardewerkscherven passen in elkaar en vormen een ronde pot. De bel en het mes komen overeen met voorwerpen die in andere graven zijn gevonden. Belangrijke goederen, geplaatst voor de doden. Maar de echte verrassing zijn de glaskralen.
Hun chemische samenstelling onthult hun oorsprong. Zuid-India. Mesopotamië.
Wacht, Mesopotamië? In Laos?
Dit wijst op handelsnetwerken die veel breder en ouder waren dan we ons realiseerden. Verbindingen over duizenden kilometers. Het reikt tot diep in Zuidoost-Azië.
Wie woonde daar? Wie heeft deze potten gemaakt? Deze vragen blijven open. Het team analyseert nu de botten om te controleren op DNA. Om familiebanden te vinden. Om te zien of de site echt generaties van één enkele familiegroep vertegenwoordigt.
“Voortdurend onderzoek naar deze landschappen verandert fundamenteel ons begrip van de regio van de culturele sociale dynamiek.”
Het behoud is zeldzaam. Een uitzonderlijk inzicht in hoe mensen met de dood omgingen. Er bestaan waarschijnlijk nog veel meer potten. Begraven onder de aarde of wachtend achter mijnenvelden. Ze wachten op ontdekking. Wat zullen ze ons vertellen? Wie zal de verbinding leggen tussen het lokale ritueel en de verre woestijn?
