Het water is verkeerd. Het is te warm.
Rond de Galápagoseilanden kookt de Stille Oceaan. Dit is geen lokale anomalie. Het is het begin van een enorme El Niño-gebeurtenis, die zich nu opbouwt en in 2026 een hoogtepunt bereikt. Wetenschappers maken zich op voor recordwarmte. Als 2026 geen mondiale temperatuurrecords breekt, zal 2027 dat vrijwel zeker wel doen. De eilanden bevinden zich midden in de roos van deze klimaatstorm.
Waarom El Niño het zeeleven op de Galápagos bedreigt
Meestal is de oostelijke Stille Oceaan koud. Het zou zo moeten zijn. Die koude opwelling ondersteunt pinguïns. Het ondersteunt pelsrobben. Hierdoor kunnen pinguïns naast koraalriffen zwemmen – een biologische tegenstrijdigheid die alleen hier bestaat.
Dan komt de hitte.
De passaatwinden vertragen. Warm water stroomt naar het oosten. De oceaan neemt een heet bad. De temperatuur loopt op van een koele 18ºC tot boven de 30ºC.
Voedingsstoffen verdwijnen. De vispopulaties crashen. Vogels verhongeren. Nazca-borsten. Blauwvoetgenten. Pinguïns. Hun aantallen vallen in vrije val. Zeeleguanen sterven met duizenden, terwijl ze verhongeren op de stranden die hen vroeger ondersteunden.
Het is een cyclus. Een eeuwenoud ritme. La Niña brengt kou en leven. El Niño brengt hitte en dood. Soorten hier zijn geëvolueerd vanwege deze volatiliteit. Ze zijn gebouwd voor de oscillatie.
Hoe Galápagos-dieren zich aanpassen aan klimaatextremen
Evolutie gaat niet altijd over groei. Soms gaat het over krimpen.
Galápagos zeeleguanen kunnen tijdens ernstige El Niño-jaren zelfs de omvang van hun skeletten verkleinen. Het is een drastische maatregel. Ze worden kleiner om de hongersnood te overleven. Wanneer het koude water terugkeert, groeien ze terug. Het is een fysiologisch wonder. Een bewijs van veerkracht.
Maar klimaatverandering doorbreekt het ritme.
El Niños komen steeds vaker voor. Ze zijn extremer. De herstelperiode – de La Niña-fase – wordt korter of zwakker. Het ecosysteem heeft geen tijd om zich te herstellen.
Jon Witman, hoogleraar ecologie aan de Brown University die deze cycli al tientallen jaren bestudeert, ziet het gevaar duidelijk. Hij merkt op dat de Galápagos de grootste temperatuurvariabiliteit kent van alle ecosystemen op aarde. Het is een plaats van totale ineenstorting en brullend herstel.
“Hoeveel stress kan een ecosysteem verdragen?”
Dat is de vraag die boven de eilanden hangt.
Het risico van ecologische omslagpunten
Dit is niet theoretisch. We hebben het worstcasescenario al eerder gezien.
Tijdens de super El Niño van 1982-83 stierven verschillende endemische Galápagos-soorten uit. De Galápagos-juffer is verdwenen. Voor altijd.
Meer recentelijk, tijdens de El Niño van 2015-2016, documenteerden onderzoekers uitbraken van ulceratieve huidziekten bij meerdere vissoorten. De schok voor het voedselweb was ernstig. Het golfde naar buiten en beïnvloedde alles, van kleine vissen tot grote roofdieren.
Witman en zijn team bereiden zich voor op het evenement 2026-2027. Ze vrezen een omslagpunt. Niet alleen een slecht jaar. Een permanente verschuiving. Een ecosysteem dat zo hard wordt gepusht dat het in een nieuwe staat terechtkomt: een staat met lage productiviteit en lage biodiversiteit. Een dode zone.
Zijn de ecosystemen van Galápagos veerkrachtig tegen klimaatverandering?
Het is gemakkelijk om onheil aan te nemen. Het is nu gemakkelijk om de lofrede te schrijven.
Maar de eilanden hebben het al eerder overleefd. Ze zijn koppig.
Witman blijft stilletjes optimistisch. Niet omdat de hitte zal verdwijnen. Maar omdat het leven een manier vindt om zich aan te passen, zelfs als de omstandigheden radicaal veranderen.
In zijn werk aan koraalriffen heeft hij de compositie zien veranderen. Gevoelige soorten sterven uit. Sterkere soorten komen in de plaats. De riffen zijn nu anders. Veerkrachtiger. Beter bestand tegen de volgende hittehamer.
“We bevinden ons in een nieuwe zone”, zegt Witman. “Het is zorgelijk, maar het bestuderen van het ecosysteem geeft me hoop.”
De Galápagos is een natuurlijk laboratorium voor de toekomst. Het laat ons zien wat er gebeurt als de natuur tot het uiterste wordt gedreven. Het laat ons een ineenstorting zien. Het laat ons ook herstel zien.
Welke zal het deze keer zijn?
Het water is heet. De vogels wachten. We moeten gewoon zien wat er overleeft.
