Diep onder de grond. Dat is waar de actie is.
Seismische gegevens van NASA’s InSight-lander wijzen op iets wilds. Enorme zeeën van magma puilden vroeger in de korst van Mars. We hebben het over oceanen van gesmolten gesteente. Miljarden jaren geleden klotsten ze rond.
Dit verandert het draaiboek over de geschiedenis van Mars. Het dwingt ons om opnieuw na te denken over wat we weten. En het zou ook de manier kunnen veranderen waarop we naar het leven op andere planeten kijken.
De seismische aanwijzing
InSight was tussen 2018 en begin 2022 actief op Mars. Zijn belangrijkste taak was luisteren. Luisteren naar het trillen van de grond. Marsbevingen ontstaan door meteoorinslagen of interne verschuivingen.
De lander detecteerde trillingen die zich met verschillende snelheden door verschillende rotsen voortbewogen. Snelheid vertelt ons de dichtheid. Dichtheid vertelt ons de samenstelling.
Dit is wat ze hebben gevonden. Een duidelijke grens op 24 kilometer diepte. Boven die lijn ligt dik mafisch gesteente. Rijk aan ijzer en silica. Daaronder zit dicht ultramafisch gesteente. Kristallijn. Verarmd aan silica. Dit zwaardere spul strekt zich nog eens 13 kilometer uit tot aan de mantel.
Twee lagen. Verschillend. Verschillend.
Hoe zijn ze daar terechtgekomen?
Eenvoudige natuurkunde kan een splitsing die zo zuiver is niet verklaren. Tenzij…
De rotsen waren ooit vloeibaar. Gesmolten.
Onderzoekers uit Oxford hebben geothermische modellen uitgevoerd. De wiskunde controleert of de korst enorme hoeveelheden magma bevatte. Zoals olie zich scheidde van water in een pot, zonk de zware ultramafic. De lichtere mafiek bleef bovenaan.
Daarna is alles afgekoeld. Op zijn plaats bevroren.
Dit waren niet zomaar plassen. Waarschijnlijk waren ze over honderden kilometers met elkaar verbonden. Beschouw Olympus Mons of Tharsis niet als geïsoleerde vulkanen. Stel je ze voor als onderling verbonden knooppunten op een enorme magmatische snelweg.
“Dit soort transkorstalisch magmatisme is alleen op aarde aangetroffen”, merkte een deskundige op.
Een verrassing, toch? We gingen er altijd van uit dat Mars geologisch saai was. Een stilstaand deksel. Eén stevig blok steen erop. Geen platentektoniek die de pot in beweging brengt.
Fout. Het evolueerde. Diep van binnen werd het ingewikkeld.
Bewoonbaar door ontwerp?
Deze complexiteit is van belang. Meer dan je zou denken.
Mars is klein. De zwaartekracht is zwak. Het magnetische veld stierf. De atmosfeer lekt de ruimte in als een gaatjesballon. Water ging mee.
Tenzij de planeet terugvecht.
Die enorme magmasystemen hadden broeikasgassen kunnen afvoeren. Vulkanen ademen koolstof terug de lucht in. De planeet langer warmer houden. Het handhaven van een dikke atmosfeer net genoeg langer.
Jon Wade uit Oxford verwoordde het duidelijk: “Als Mars deze complexe korst zou kunnen ontwikkelen zonder platentektoniek, kunnen de voorwaarden voor bewoonbaarheid misschien op meer planeten ontstaan.”
Zelfs plaatsen die we eerder hebben afgeschreven. Kleine werelden. Stille werelden.
Waar kwam de hitte vandaan? Opwellingen uit de mantel. Golven van hitte smelten de korst van onderaf. Het bootst na wat de aarde deed tijdens de Archaïsche Eeon. Miljarden jaren geleden. Voordat continenten ontstonden.
Misschien heeft deze hitte Mars ook gevormd. Dit verklaart mogelijk waarom het noorden laag is en het zuiden hoog. Een noord-zuid dichotomie die een eeuwenoude oceaan had kunnen herbergen.
Rijkdom en ondergang
Tobermory Mackay-Champion leidt dit nieuwe onderzoek. Ze merkt op dat we de innerlijke werking van de Rode Planeet hebben onderschat.
‘Het suggereert dat de planeet enorme magmatische systemen met een lange levensduur zou kunnen onderhouden’, zegt ze.
Er is een bijkomend voordeel. Of een doelwit op zijn rug.
Door de opwerking van gesteenten werden metalen naar de oppervlakte gesleept. Meer minerale rijkdom dan we hadden verwacht.
Goed voor mijnbouw? Zeker. Goed voor toekomstige koloniën die materialen nodig hebben? Zeker.
Maar laten we eens naar de lelijke kant kijken. Bedrijven die een goudmijn in de gaten hielden waarvan ze niet wisten dat die er was. Een dode wereld plunderen. Het exploiteren omdat we ontdekten dat het waarde heeft.
Het magma is lang geleden afgekoeld. Maar de belangstelling neemt alleen maar toe.
