Als je ooit door de toendra’s op hoge breedtegraad van Scandinavië of Noord-Canada hebt gelopen, ben je er waarschijnlijk overheen gestapt. Het is geen plant. Het is een samengesteld organisme, een koppige overlevende van de bevriezing, bekend als rendierkorstmos (Cladonia rangiferina ).
Dit fruticose korstmos, wat betekent dat het een bossige, vertakte structuur heeft, domineert grote delen van de Arctische toendra en taiga. Het groeit niet rustig. Het beslaat enorme gebieden en dient als voornaamste winterweide voor rendieren, kariboes, muskusossen en af en toe elanden. Zonder dit stort de voedselketen in deze bevroren zones in.
De naam is ook losjes van toepassing op zijn naaste verwant, Cladonia portentosa, maar als mensen praten over het korstmos dat de noordelijke kuddes in leven houdt, hebben ze het meestal over Cladonia rangiferina.
De anatomie van een symbiotische overlevende
Hij is rechtopstaand en kan tot 8 cm hoog worden. Elke hoofdtak splitst zich in drie of vier kleinere, waardoor een complexe, koraalachtige geometrie ontstaat.
De kleur verandert met de seizoenen en de vochtigheid. Als je goed kijkt, zie je misschien een lichtgroene, bruingrijze of een stoffige witachtige tint. Maar kleur is slechts het oppervlak. Het lichaam van dit korstmos is een partnerschap. Het wordt gevormd uit de symbiose van een of twee schimmels en een fotosynthetische partner.
Die partner is een eencellige groene alg genaamd Trebouxia. De schimmel zorgt voor structuur en bescherming. De algen leveren suiker via fotosynthese. Samen overleven ze waar niets anders dat kan.
Waarom de groei van rendierkorstmossen zo traag is
In Scandinavië hebben mensen dit korstmos van oudsher gebruikt om alcohol te vervaardigen. Het proces is moeilijk. De opbrengst is laag. De reden is simpel: de groei van rendierkorstmos is tergend traag.
Hij groeit slechts 3 tot 5 mm per jaar. Dat is 0,12 tot 0,2 inch.
Deze trage groei creëert een knelpunt voor iedereen die de plant commercieel wil oogsten. Je kunt het niet snel verbouwen. Je kunt het niet dwingen sneller te groeien. Je moet wachten. Decennia. Misschien eeuwen. Deze schaarste is de reden dat rendierkorstmos nooit een belangrijk mondiaal gewas is geweest, ondanks de overvloed ervan in specifieke geografische gebieden.
Wanneer groeit het?
Het is niet het hele jaar door actief. De periodes van de snelste groei vinden plaats in de lente en de herfst.
Waarom dan? Vanwege de hoge luchtvochtigheid en koele temperaturen. Het korstmos heeft vocht nodig om zijn schimmel- en algenpartners te activeren. De zomer is vaak te droog. De winter is te koud. De schouderseizoenen bieden de goede plek.
Waar gedijt rendierkorstmos?
Het is overvloedig aanwezig in Arctische landen. Concreet gedijt het in de noordelijke toendra- en taiga-ecosystemen. Dit zijn koude, boomloze (of schaars beboste) gebieden waar de grond vaak permafrost is.
Rendieren graven door de sneeuw om het te vinden. In de winter, wanneer grassen bedolven worden onder ijs en sneeuw, blijft dit korstmos toegankelijk. Het is het verschil tussen verhongering en overleven voor veel herbivoren in het Noordpoolgebied.
Het grotere plaatje
Rendieren korstmos
