Joseph Needham was niet de typische academicus. Hij werd in 1900 in Londen geboren en bracht zijn leven door met het overbruggen van twee werelden die de meeste geleerden stevig gescheiden hielden: de westerse biochemie en de oosterse geschiedenis. Hij stierf in 1995 in Cambridge en liet een erfenis achter die de wereld dwong om door een geheel nieuwe lens naar het wetenschappelijke verleden van China te kijken.
Zijn kroon op het werk, Wetenschap en beschaving in China, blijft een mijlpaal. Het was niet zomaar een geschiedenisboek. Het was een alomvattende studie van hoe de Chinese beschaving haar wetenschappelijke methoden ontwikkelde. Needham heeft het niet alleen geschreven. Hij heeft het tot stand gebracht, waarbij tientallen jaren van onderzoek zijn samengebracht in een enorme serie uit meerdere delen die de manier waarop we de geschiedenis van de technologie begrijpen, heeft veranderd.
Van biochemicus tot China Hunter
Needham kwam uit een medisch gezin. Zijn vader was een arts. Deze achtergrond gaf hem de precisie van een wetenschapper en de nieuwsgierigheid van een historicus. Hij promoveerde in 1924 in Cambridge. Niet lang daarna trad hij toe tot het nieuw opgerichte Dunn Institute of Biochemistry.
Zelfs toen dwaalden zijn gedachten af naar het verleden. Zijn boek Chemical Embryology (1931) bevatte zo’n lang voorwoord dat het een op zichzelf staande geschiedenis van de embryologie werd toen hij het in 1934 opnieuw publiceerde. Hij vroeg zich al af waarom de dingen zich ontwikkelden zoals ze zich ontwikkelden, en niet alleen hoe ze werkten.
Het keerpunt kwam eind jaren dertig. Needham begon samen te werken met Chinese biochemici. Deze interacties leidden tot een fascinatie voor de Chinese taal en beschaving. Hij wilde niet alleen hun wetenschap bestuderen. Hij wilde de cultuur begrijpen die het voortbracht.
Deze nieuwsgierigheid leidde hem tijdens de Tweede Wereldoorlog naar China. Van 1942 tot 1946 leidde hij daar een Britse wetenschappelijke missie. Hij zat niet op een kantoor. Hij reisde door het hele land. Hij doorzocht bibliotheken en archieven en verzamelde zeldzame wetenschappelijke boeken en manuscripten die eeuwenlang over het hoofd waren gezien. Hij was op zoek naar bewijs van een wetenschappelijke traditie die het Westen grotendeels had genegeerd.
Na de oorlog was hij van 1946 tot 1948 directeur natuurwetenschappen bij UNESCO. Tegen die tijd was de missie duidelijk. Hij keerde terug naar Cambridge om te beginnen aan de monumentale taak van het schrijven van Science and Civilization in China.
De reikwijdte van de serie
Wat omvatte Wetenschap en Beschaving in China eigenlijk? Het was enorm. De serie onderzocht de geschiedenis van de Chinese chemie, mechanica, navigatie en geneeskunde. Er werd gekeken naar disciplines die de westerse geschiedenis vaak als ondergeschikt aan de Europese innovatie had beschouwd.
Needham werkte niet alleen. Naarmate het project groeide, groeide zijn team ook. Andere geleerden hielpen hem en veranderden een solo-obsessie in een gezamenlijk epos.
De structuur was ambitieus. Er waren zeven delen gepland. Zes werden door Needham en zijn collega’s voltooid op het moment van zijn overlijden. De zevende blijft een gat in het record, een herinnering dat zelfs de meest rigoureuze projecten grenzen hebben.
“Het werk onderzocht de relatie tussen de confucianistische en taoïstische tradities en Chinese wetenschappelijke innovatie.”
Dit was niet alleen een lijst met uitvindingen. Het was een analyse van de filosofie. Needham onderzocht hoe confucianistische en taoïstische tradities de wetenschappelijke vooruitgang beïnvloedden. Hij vergeleek deze inheemse benaderingen met de westerse filosofie
