Het gaat om £10,2 miljard. Dat is wat de groene transitie momenteel waard is voor de Schotse economie, aldus het CBI. En het is niet alleen maar abstract potentieel, het is echt geld dat op rekeningen staat en naar de lonen vloeit. De cijfers ondersteunen dit ook: er zijn ruim 105.001 banen verbonden aan deze sectoren.
Windparken. Waterkrachtcentrales. Binnenlandse zonnepanelen die op daken zijn vastgeschroefd door de lokale bevolking die warm moet blijven.
De Confederation of British Industry zegt dat deze sector 4,9% van de totale economische productie in Schotland uitmaakt. Voor perspectief? Dat is ruim het dubbele van het aandeel van de landbouw. Boeren hebben dat land generaties lang bewerkt, maar op dit moment betalen de bomen en turbines betere opbrengsten.
Perth en Kinross is de anomalie die de regel bevestigt. Twaalf procent van de lokale economie draait op netto-nulwerk. De meeste andere plaatsen kunnen daar niet aan tippen.
De doelen
Netto-nul is een koude term voor een verhit probleem. Het betekent dat Schotland stopt met het toevoegen van broeikasgassen aan een toch al overbelaste atmosfeer. Groot-Brittannië heeft beloofd deze grens tegen 2050 te bereiken, juridisch gebonden. Schotland? Ze willen daar in 2045 zijn. Ze hebben meer land om bomen te planten, zeggen ze. Meer capaciteit om de koolstof terug uit de lucht te zuigen.
Deze gegevens compliceren het gebruikelijke verhaal over olie- en gassterfgevallen. Iedereen hoort ongeveer 1.000 verliezen per maand. Geldige bezorgdheid. Maar de groene kant is niet leeg: er zijn meer dan 3.000 bedrijven actief in deze ruimte. Kleine bedrijven, meestal. Als zaadjes over de kaart gespoten.
Genbron
Neem Gensource. Gelegen in Musselburgh. Ze hebben EV-opladers en zonne-energie geïnstalleerd. Vier jaar geleden waren het nog maar twee jongens in een slaapkamer. Nu zijn het twintig arbeiders plus leerlingen. Dat is snel.
De bestellingen druppelden niet binnen. Ze piekten. Vooral toen de energieprijzen waanzinnig werden tijdens de Russische invasie van Oekraïne. Dan weer tijdens de spanningen met Iran onlangs. Geopolitiek schaadt de portemonnee. Het duwt mensen richting stabiliteit.
Josh King, directeur bij Gensource, zegt het eenvoudig. Prijsinstabiliteit stimuleert de vraag. Mensen willen goedkope rekeningen en geen schokken.
“Hernieuwbare energiebronnen kunnen daarbij helpen.”
Politieke wrijving
Wetenschappers zijn hier luidruchtig over. Net-zero is het enige schild tegen bosbranden, overstromingen en extreme hitte. Je doet het, of je overleeft de komende vijftig jaar niet goed. Maar de politieke stemming is verstoord. De Conservatieven en Reform UK vinden dat de rekening te hoog is. Ze zeggen dat het land de transitie niet kan betalen.
Betaalbaarheid is altijd een kwestie van de ogen van de toeschouwer. Vooral als salarissen een ander verhaal vertellen. De gemiddelde inkomsten in de groene sector bedragen £ 41.000. Dat is 5,2% hoger dan het Schotse gemiddelde. Het weerspiegelt vaardigheidsniveaus, technische graden en feitelijk nut.
De geografie van het werk is hier van belang. Perth leunt op waterkracht – oude technologie, nieuw management – en windmolenparken zoals het Griffin Scheme. Aberdeen kijkt uit op zee. Offshore windenergie, waterstofproductie, koolstofafvang. East Lothian richt zich op het verplaatsen van de elektriciteit, de draden, de transmissielijnen.
De pijplijn voor toekomstige investeringen bedraagt £211 miljard. Ongeveer een derde van de totale groene uitgaven in Groot-Brittannië.
De consensus wordt dunner terwijl de infrastructuur dikker wordt. Geld beweegt de ene kant op, politieke steun de andere kant op.
Wat gebeurt er als de rekeningen arriveren en de beloften vervagen?
Niemand lijkt bereid iets te zeggen.
