Niedawno przeanalizowany masowy grób z wczesnej epoki żelaza w Serbii ujawnia brutalną i zamierzoną masakrę, której głównymi ofiarami były kobiety i dzieci. Miejsce pochówku w Gomolawie, datowane na IX w. p.n.e., zawierało szczątki 77 osób, z których wiele zginęło śmiercią gwałtowną, co wydaje się być działaniem umyślnym.
Odkrycie i pierwsze wnioski
W Gomolawie, starożytnym kopcu (telli) w Kotlinie Karpackiej, odkryto masowy grób. Wcześniej analiza przeprowadzona w 1976 r. przypisywała szczątki pandemii, ale teraz naukowcy z Uniwersytetu w Edynburgu i University College w Dublinie ponownie je zbadali. W badaniu tym zidentyfikowano niezagojone rany wskazujące na brutalne ataki, rany obronne i ślady urazów spowodowanych uderzeniami.
Spośród 77 ofiar ponad 66% stanowiły dzieci i młodzież (51 osób), a 71% tych, których płeć udało się ustalić, to kobiety (51 z 72). Ogromna przewaga kobiet i dzieci rodzi poważne pytania dotyczące charakteru tej masakry.
Kontekst: zderzenie kultur i spory o ziemię
Okres około 900 roku p.n.e. upłynął pod znakiem znaczących zmian społecznych w regionie. Koczowniczy pasterze ze stepów euroazjatyckich zaczęli konkurować z osiadłymi społecznościami rolniczymi, które ponownie zaludniały stare kopce. Doprowadziło to do konfliktów dotyczących użytkowania gruntów i zasobów.
„Krajobraz można wykorzystać na dwa sprzeczne sposoby” – wyjaśnia Barry Molloy z University College Dublin. Masakra mogła być brutalną próbą zapewnienia dominacji, rozbicia rywalizujących grup i zapobieżenia oporowi. Wysoki odsetek niepowiązanych ze sobą ofiar wskazuje raczej na powszechny konflikt społeczny niż lokalną animozję. Analizy DNA i izotopów wskazują, że ludzie pochodzili z różnych środowisk, dzielili wspólne praktyki kulturowe, ale nie mieli bezpośrednich więzi rodzinnych.
Dlaczego kobiety i dzieci? Celowy akt przemocy
Celowanie w kobiety i dzieci odbiega od typowych wzorców działań wojennych. Chociaż przemoc często koncentruje się na dorosłych mężczyznach, wydaje się, że masakra ta była celowo wymierzona w bezbronną populację. Badacze spekulują, że sprawcy mogli chcieć wysłać jasny komunikat: Zastosuj się lub grozi Ci całkowita zagłada.
Alternatywnie niektórzy spekulują, że nieobecność dorosłych mężczyzn może wskazywać, że byli oni gdzie indziej, pozostawiając kobiety i dzieci bezbronne. Jednak brutalny charakter obrażeń – silne uderzenia w głowę i przemoc kontaktowa – potwierdza teorię morderstwa z premedytacją.
Pogrzeby symboliczne: złożone konsekwencje
Tym, co czyni to wydarzenie jeszcze bardziej niepokojącym, jest skomplikowany pochówek. Ofiary chowano z rzeczami osobistymi (biżuterią z brązu, ceramiką), a nawet szczątkami zabitego cielęcia. W grobie złożono także połamane kamienie młyńskie i spalone nasiona, reprezentujące cały cykl pokarmowy.
„To cały cykl pokarmowy, wszystko zostaje wraz z nimi pogrzebane” – mówi Molloy. Sugeruje to, że pochówek nie był po prostu pozbyciem się, ale celowym aktem symbolicznym. Zabójcami mogli nie być ci sami ludzie, którzy przeprowadzali rytuały, co dodaje temu wydarzeniu kolejną warstwę złożoności.
Epoka żelaza była okresem skrajnej niestabilności w całej Europie, z częstymi konfliktami zbrojnymi. Masakra w Gomolawie stanowi mrożące krew w żyłach przypomnienie brutalności, która charakteryzowała tę epokę. Celowe atakowanie kobiet i dzieci wiąże się ze szczególnie brutalną formą przemocy mającą na celu zmiażdżenie oporu i zapewnienie dominacji nad ziemią.
