Archeolodzy odkryli prawdopodobnie najstarszy znany przykład sztuki naskalnej – wyblakły szablon dłoni w wapiennej jaskini na wyspie Muna w Indonezji. Uważa się, że to dzieło sztuki ma co najmniej 67 800 lat, co przesuwa ramy czasowe ludzkiej ekspresji twórczej i otwiera nowe horyzonty w zrozumieniu wczesnych szlaków migracji ludzi.
Odkrycie i jego znaczenie
Szablon dłoni odnaleziono w jaskini Liang Methanduno, słynącej już z prehistorycznych malowideł, ale pozostał niezauważony wśród późniejszych przedstawień zwierząt i postaci. Datowanie dzieła sztuki okazało się trudne, ale naukowcom udało się określić minimalny wiek, analizując osady kalcytu, które utworzyły się na szablonie. Odkrycie to jest znaczące, ponieważ ustanawia określone ramy czasowe dla rozwoju symbolicznego myślenia i ekspresji artystycznej u wczesnych ludzi.
Datowanie tego dzieła sztuki rzuca również światło na wczesne osadnictwo Australii. Szablon prawdopodobnie powstał przed przybyciem współczesnych ludzi do Sahul, kontynentu, który w przeszłości łączył Australię, Nową Gwineę i Tasmanię. Potwierdza to teorię, że niektórzy przodkowie człowieka migrowali na północ przez Sulawesi, zanim dotarli do Australii.
Jak powstała sztuka i co ona oznacza
Szablon powstał prostą, ale skuteczną metodą: spryskaniem dłoni przyciśniętej do ściany jaskini wodą zmieszaną z ochrą. Warto zauważyć, że szablon przedstawia niezwykle długie, spiczaste palce. Badacze spekulują, że mogło to zostać zrobione celowo, być może ze względu na symboliczne znaczenie związane ze pazurami zwierząt lub mitycznymi stworzeniami.
„Nie wiadomo, czy przypominają zwierzęce pazury, czy bardziej fantastyczną istotę ludzko-zwierzęcą, która nie istnieje, ale z pewnością kryje się za nimi jakieś symboliczne znaczenie” – profesor Adam Brumm, Griffith University.
Pytanie kto stworzył to dzieło sztuki jest otwarte na dyskusję. Choć badacze sugerują, że najprawdopodobniej zrobił to Homo sapiens, przyznają, że nie można wykluczyć innych gatunków hominidów, takich jak neandertalczycy czy nieuchwytni denisowianie. Podobne szablony dłoni znalezione w hiszpańskich jaskiniach przypisuje się neandertalczykom, zacierając granice zdolności poznawczych, jakie posiadali pierwsi ludzie.
Spory i nierozwiązane problemy
Niektórzy eksperci, jak na przykład profesor Paul Pettit z Uniwersytetu w Durham, przestrzegają przed nadinterpretacją dzieła sztuki. Wskazane palce mogą być raczej przypadkowe niż zamierzone, a przypisywanie szablonowi skomplikowanych myśli jest przedwczesne. Zwraca uwagę, że neandertalczycy modyfikowali także szablony dłoni, zatem umiejętność tworzenia takiej sztuki nie jest wyłączną cechą Homo sapiens.
Ta dyskusja uwydatnia trudność w zrozumieniu świadomości naszych starożytnych przodków. Czy myśleli symbolicznie, czy też ich sztuka była po prostu wynikiem eksperymentów? To odkrycie zmusza nas do ponownego rozważenia tego, co wiemy o wczesnym ludzkim poznaniu i różnorodnych zdolnościach różnych gatunków homininów.
Szablony ręczne w Indonezji to nie tylko dzieło sztuki starożytnej; to okno w przeszłość, które rodzi fundamentalne pytania o pochodzenie człowieka, migracje i ewolucję ekspresji twórczej. Pokazuje, jak wiele musimy się jeszcze dowiedzieć o naszych najwcześniejszych przodkach.
