Las deszczowy Amazonii traci zdolność do generowania opadów, co jest kluczową funkcją wspierającą ekosystemy i rolnictwo regionu. Nowe badania potwierdzają, że wylesianie na dużą skalę, głównie w celu wypasu, gwałtownie zmniejsza opady w całej południowej Amazonii, nie tylko w bezpośrednim sąsiedztwie wykarczowanych obszarów. Spadek opadów następuje szybciej, niż wcześniej sądzono, popychając dżunglę bliżej nieodwracalnego punktu bez powrotu, z którego może zamienić się w sawannę.
Zmniejszone opady są bezpośrednio powiązane z utratą drzew
Dane satelitarne i pomiary naziemne wskazują na spadek opadów w południowej Amazonii o 8–11% w latach 1980–2019, co zbiega się z 16% spadkiem lesistości. W przeciwieństwie do wcześniejszych badań, niniejsza praca pokazuje, że skutki rozciągają się na ogromne odległości – ponad 3000 kilometrów – co oznacza, że wylesianie nie tylko szkodzi lokalnym obszarom, ale także aktywnie zakłóca wzorce opadów, z których korzystają nawet odległe gospodarstwa i rancza.
Mechanizm jest prosty: drzewa odzyskują wilgoć poprzez parowanie i transpirację, tworząc tak zwane „latające rzeki”, które transportują wodę po całej Amazonii. Kiedy wycina się lasy, cykl ten zostaje przerwany. Więcej wody wpływa do rzek zamiast wracać do atmosfery, pozbawiając rzeki atmosferyczne pożywienia i ograniczając opady.
„Niektóre przedsiębiorstwa rolne mogą postrzegać część lasu jako pusty teren, który można wykarczować” – mówi Dominic Spracklen z Uniwersytetu w Leeds. „Ta część lasu ciężko pracuje, aby utrzymać regionalne opady, które są korzystne dla naszego rolnictwa”.
Rola wylesiania w walce ze zmianami klimatycznymi
Chociaż globalne ocieplenie z pewnością przyczynia się do suszy w Amazonii, wylesianie wyjaśnia 52–75% obserwowanego spadku opadów. Oznacza to, że działalność człowieka, w szczególności wycinanie gruntów na dużą skalę pod rolnictwo, jest głównym czynnikiem napędzającym tendencję suszenia. Ponadto obecne modele klimatyczne nie doceniają prawdziwego wpływu wylesiania o 50%, co sugeruje, że punkt bez powrotu może być bliżej, niż wcześniej sądzono.
Atmosfera nad wylesionymi obszarami staje się gładsza, dzięki czemu wilgoć opuszcza basen zamiast krążyć w nim. Ogranicza to powstawanie burz i dodatkowo ogranicza opady.
Bezpośrednie zagrożenie wyginięciem Amazonii
Naukowcy obawiają się, że w połączeniu z rosnącymi temperaturami wylesianie może wypchnąć Amazonię poza krytyczny próg. W jednym z badań prawdopodobieństwo częściowego wyginięcia Amazonii do 2100 r. szacuje się na 37%, jeśli globalne ocieplenie wzrośnie do 1,5°C. Chociaż całkowite przekształcenie się w sawannę nie jest nieuniknione, nawet częściowe zamieranie doprowadzi do degradacji lasów, zmniejszenia różnorodności biologicznej i zmniejszenia zdolności do sekwestracji dwutlenku węgla.
Amazonia jest bardziej wrażliwa na wylesianie, niż wcześniej sądzono, co oznacza, że punkt bez powrotu może zostać osiągnięty wcześniej, niż przewidywano. Podkreśla to pilną potrzebę zaprzestania wylesiania, aby zachować jeden z najważniejszych ekosystemów na świecie.
