Een nieuw geanalyseerd massagraf uit de vroege ijzertijd in Servië duidt op een brutale en doelbewuste slachting, met overtuigend bewijsmateriaal dat wijst op vrouwen en kinderen als voornaamste doelwitten. Op de plek in Gomolava, die dateert uit de 9e eeuw voor Christus, lagen de stoffelijke resten van 77 personen, van wie velen op gewelddadige wijze omkwamen in wat een opzettelijke daad lijkt te zijn.
De ontdekking en eerste bevindingen
Het massagraf werd opgegraven in Gomolava, een oude nederzettingsheuvel (tell) in het Karpatenbekken. De stoffelijke resten werden in een analyse uit 1976 eerder toegeschreven aan een pandemie, maar zijn opnieuw onderzocht door onderzoekers van de Universiteit van Edinburgh en University College Dublin. Dit onderzoek bracht niet-genezen verwondingen aan het licht die consistent waren met gewelddadige aanvallen, verdedigingswonden en tekenen van projectielinslagen.
Van de 77 slachtoffers waren meer dan 66% kinderen en adolescenten (51 individuen), en 71% van degenen van wie het geslacht kon worden bepaald was vrouw (51 van de 72). De enorme wanverhouding tussen vrouwen en kinderen roept kritische vragen op over de aard van dit bloedbad.
Context: een botsing van culturen en landgeschillen
De periode rond 900 voor Christus werd gekenmerkt door aanzienlijke maatschappelijke verschuivingen in de regio. Nomadische herders uit de Euraziatische steppe begonnen te concurreren met gevestigde landbouwgemeenschappen die oude telllocaties opnieuw bezetten. Hierdoor ontstonden conflicten over landgebruik en hulpbronnen.
“Je hebt twee tegenstrijdige manieren om landschap te gebruiken”, legt Barry Molloy van University College Dublin uit. Het bloedbad kan een meedogenloze poging zijn geweest om de dominantie te laten gelden, rivaliserende groepen te verdringen en verzet te voorkomen. Het hoge percentage niet-gerelateerde slachtoffers duidt eerder op een wijdverbreid maatschappelijk conflict dan op een lokale vete. DNA- en isotopenanalyse geven aan dat de individuen verschillende achtergronden hadden en gemeenschappelijke culturele praktijken deelden, maar geen directe familiebanden.
Waarom vrouwen en kinderen? Een opzettelijke daad van geweld
Het richten op vrouwen en kinderen wijkt af van de typische oorlogspatronen. Hoewel het geweld zich vaak richt op volwassen mannen, lijkt dit bloedbad opzettelijk kwetsbare bevolkingsgroepen te hebben geëlimineerd. Onderzoekers speculeren dat de daders mogelijk een duidelijke boodschap wilden afgeven: zich onderwerpen of de totale vernietiging ondergaan.
Als alternatief suggereren sommigen dat de afwezigheid van volwassen mannen erop zou kunnen wijzen dat ze elders waren, waardoor vrouwen en kinderen weerloos achterbleven. De brutale aard van de verwondingen – krachtige slagen op het hoofd en geweld van dichtbij – ondersteunt echter de theorie van opzettelijke moord.
Symbolische begrafenis: een ingewikkelde nasleep
Wat deze gebeurtenis nog verontrustender maakt, is de zorgvuldige begrafenis. De slachtoffers werden begraven met persoonlijke bezittingen (bronzen sieraden, aardewerk) en zelfs de overblijfselen van een geslacht kalf. Ook werden er gebroken maalstenen en verbrande zaden in het graf gelegd, die de hele voedselcyclus vertegenwoordigden.
“Het is de hele voedselcyclus, allemaal samen met hen gedeponeerd”, zegt Molloy. Dit suggereert dat de begrafenis niet alleen een verwijdering was, maar een opzettelijke, symbolische handeling. De moordenaars waren misschien niet dezelfde mensen die de rituelen uitvoerden, wat een extra laag complexiteit aan de gebeurtenis toevoegde.
De IJzertijd was een periode van extreme instabiliteit in heel Europa, met frequente gewapende conflicten. Het bloedbad in Gomolava dient als een huiveringwekkende herinnering aan de brutaliteit die dit tijdperk definieerde. Het opzettelijk aanvallen van vrouwen en kinderen duidt op een bijzonder meedogenloze vorm van geweld, bedoeld om het verzet te onderdrukken en de dominantie over het land veilig te stellen.
