Miljoenen jaren lang heeft de Green River, de grootste zijrivier van de Colorado River, een pad gevolgd dat tegen de intuïtie ingaat: hij snijdt door het 4.000 meter hoge Uinta-gebergte in plaats van er omheen te stromen. Nu suggereert een nieuwe studie dat deze schijnbare tarting van de zwaartekracht niet te wijten was aan een buitengewone rivier, maar aan het zinken van de bergen zelf, waardoor het hoge terrein begaanbaar werd.
Het mysterie van een ongebruikelijke rivierloop
Geologen hebben zich lange tijd verbaasd over de route van de Groene Rivier. De rivier werd ongeveer 8 miljoen jaar geleden gevormd (hoewel mogelijk pas 2 miljoen jaar geleden) en sneed rechtstreeks door een bergketen die al 50 miljoen jaar bestond. Eerdere theorieën – een krachtig zuidwaarts kanaal dat werd doorsneden door de nabijgelegen Yampa-rivier, of een tijdelijke opbouw van sediment waardoor de rivier boven de bergen uitsteekt – konden het fenomeen niet volledig verklaren. Geen van beide hypotheses kon op overtuigende wijze de enorme kracht verklaren die nodig is om een dergelijk pad te eroderen, of het ontbreken van vergelijkbare formaties elders.
Lithosferische druppels: bergen die in de mantel zinken
Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in het Journal of Geophysical Research: Earth Surface, stelt een unieke oplossing voor: het Uinta-gebergte verzakte als gevolg van een geologisch proces dat een ‘lithosferische druppel’ wordt genoemd. Dit gebeurt wanneer dichte mineralen zich ophopen onder bergketens, waardoor de druk aan de basis van de aardkorst toeneemt. Na verloop van tijd vormen deze mineralen zware klodders die loskomen en wegzinken in de mantel – de laag tussen de aardkorst en de buitenste kern – waardoor de bergen effectief naar beneden worden getrokken.
Dit proces is niet nieuw; bewijs van lithosferische druppels is gevonden in andere regio’s, zoals de Andes. De belangrijkste indicator is een “bullseye”-patroon van opstijging op het aardoppervlak, dat volgens onderzoekers overeenkomt met de ongebruikelijke rivierprofielen in het Uinta-gebergte. Seismische tomografie – 3D-kaarten van het binnenste van de aarde – onthulde een klodder van 190 kilometer diep in de mantel onder de Uintas, wat de theorie sterk ondersteunt.
Timing en impact
Berekeningen op basis van de diepte en grootte van het druppeltje suggereren dat het tussen de 2 en 5 miljoen jaar geleden is losgeraakt, wat samenvalt met schattingen van het moment waarop de Groene Rivier zich door de bergen begon te snijden. De zinkende bergen creëerden ‘het pad van de minste weerstand’, waardoor de rivier eroverheen kon stromen en het terrein kon blijven eroderen, waardoor structuren ontstonden zoals de Canyon van Lodore.
Waarom dit belangrijk is
De unieke loop van de Groene Rivier is niet alleen een geologische curiositeit. Het laat zien hoe diepe mantelprocessen oppervlaktelandschappen direct kunnen vormgeven over relatief korte geologische tijdschalen. Het bestuderen van dergelijke gebeurtenissen helpt wetenschappers begrijpen hoe bergketens evolueren en de dynamische relatie tussen de aardkorst, mantel en oppervlaktekenmerken.
Hoewel de lithosferische druppelhypothese misschien niet het laatste woord is, zoals andere experts suggereren, biedt deze een overtuigende verklaring die aansluit bij meerdere bewijslijnen. Dit onderzoek onderstreept de kracht van het combineren van oppervlakteobservaties met diepgaande aardgegevens om complexe geologische mysteries te ontrafelen.
