Een sluimerend superzwaar zwart gat in het hart van sterrenstelsel J1007+3540 is op gewelddadige wijze gereactiveerd en barst uit in een kosmisch schouwspel dat een verbazingwekkende 1 miljoen lichtjaar beslaat. De gebeurtenis, waargenomen door astronomen met behulp van radiotelescopen in India en Nederland, onthult een zwart gat dat al ongeveer 100 miljoen jaar stil is en plotseling stralen energie en plasma uitstraalt. Dit fenomeen biedt een zeldzame kijk op hoe deze galactische motoren over enorme tijdschalen kunnen in- en uitschakelen.
De anatomie van een kosmische uitbarsting
Het superzware zwarte gat bevindt zich in een uitzonderlijk dicht cluster van sterrenstelsels, waar het concurreert met de omringende zwaartekrachten. Terwijl materie via een accretieschijf het zwarte gat binnenspiraalt, kanaliseren intense magnetische velden geladen deeltjes in krachtige jets die met een snelheid van bijna het licht door de polen worden uitgezonden. De jets, die helder gloeien over het radiospectrum, definiëren deze gebieden als Actieve Galactische Kernen (AGN’s).
Wat de J1007+3540 onderscheidt is de geschiedenis van herhaaldelijk afsluiten en opnieuw opstarten. De waargenomen structuur toont een heldere, actieve binnenstraal, ingekapseld in een zwakkere buitenste cocon van ouder plasma – de overblijfselen van eerdere uitbarstingen. Deze gelaagdheid bevestigt het episodische gedrag van het zwarte gat, waarbij het cyclisch afwisselt tussen periodes van intense activiteit en lange perioden van rust.
Galactische clusters vormen uitbarstingen
De extreme omgeving van J1007+3540 – een dichte cluster gevuld met verzengend heet gas – vervormt de jets aanzienlijk. De omringende druk comprimeert en buigt het plasma, waardoor er een zichtbare asymmetrie ontstaat: de noordelijke lob lijkt platgedrukt, terwijl een zwakke staart zich naar het zuidwesten uitstrekt en het plasma achter zich aan sleept dat in de loop van miljoenen jaren door de cluster is gesleept.
Deze interactie tussen de straal en het omringende gas laat zien hoe galactische clusters de structuren van AGN’s kunnen vormgeven. De oudere deeltjes in de samengedrukte kwab hebben energie verloren, wat aangeeft dat ze lang geleden zijn weggeslingerd en nu worden onderdrukt door de externe druk.
Waarom dit belangrijk is
Superzware zwarte gaten staan centraal in de evolutie van sterrenstelsels, en hun activiteit beïnvloedt de groei van hun gaststelsels. Het gedrag van J1007+3540 is geen anomalie; veel AGN’s wisselen tussen actieve en rustige toestanden. De duidelijke interactie van dit sterrenstelsel met zijn cluster biedt echter een unieke kans om te bestuderen hoe externe krachten deze energetische gebeurtenissen vormgeven. Het begrijpen van deze dynamiek kan modellen van galactische groei en het bredere kosmische landschap verfijnen.
Deze observatie versterkt dat zwarte gaten niet altijd consistente motoren van vernietiging zijn; ze kunnen eeuwenlang inactief blijven voordat ze weer oplaaien, soms dramatisch veranderd door hun omgeving.
De ontdekking geeft astronomen een duidelijker beeld van hoe sterrenstelsels gedurende miljarden jaren groeien en evolueren.
