Al meer dan dertig jaar debatteren paleontologen over de identiteit van een kleiner fossiel van de tyrannosaurus: was het een juveniele Tyrannosaurus rex, of een aparte soort? Nieuw onderzoek bevestigt dit laatste definitief. Twee onafhankelijke onderzoeken, gepubliceerd in Nature en Science, tonen aan dat deze dinosaurus geen jonge T. rex was, maar een volwassen Nanotyrannus lancensis – een lang gezochte ontbrekende schakel in de evolutie van tyrannosaurussen.
Het decennialange debat
De controverse begon in 1942 met de ontdekking van een kleine schedel met scherpe tanden, aanvankelijk geclassificeerd als Gorgosaurus. In 1988 classificeerden wetenschappers hem opnieuw als Nanotyrannus lancensis, een ‘pygmee’-tyrannosaurus. Sceptici voerden aan dat de fossielen de jonge T. rex vertegenwoordigden, gezien de overeenkomsten in de schedelstructuur. Door het ontbreken van volledig skeletmateriaal bleef het debat jarenlang onopgelost.
Bewijs in de botten
Lindsay Zanno van de North Carolina State University en James Napoli van de Stony Brook University leidden het eerste sluitende onderzoek. Ze analyseerden een opmerkelijk bewaard skelet dat was opgegraven in de 67 miljoen jaar oude Hell Creek Formation in Montana. Het fossiel, onderdeel van het beroemde exemplaar “Dueling Dinosaurs”, toonde een kleine tyrannosaurus die verwikkeld was in een gevecht met een prooi.
Het team vond definitief bewijs: groeiringen in de been- en armbeenderen gaven aan dat de dinosaurus volgroeid was en geen juveniel. Cruciaal was dat de staart 35 wervels bevatte – minder dan de 40 die typisch zijn voor volwassen T. rex – en dat de armen proportioneel groter waren. Deze verschillen, gecombineerd met unieke kenmerken in het ademhalingssysteem en de hersenpan, bewezen dat Nanotyrannus een aparte soort was.
Tweede onderzoek bevestigt bevindingen
Een afzonderlijk onderzoeksteam onder leiding van Christopher Griffin van de Universiteit van Princeton kwam tot dezelfde conclusie met behulp van een ander fossiel. Ze onderzochten keelbeenderen (het tongbeen) die, net als de ledematen, jaarlijkse jaarringen vertonen. Hun analyse bevestigde dat het exemplaar een volwassen exemplaar was N. lancensis.
“We kwamen tot dezelfde uiteindelijke conclusie”, aldus Griffin. “Twee heel verschillende bewijslijnen hebben ons tot hetzelfde resultaat geleid.”
Een nieuwe soort, en misschien nog een
Onderzoekers hebben een ander lang besproken fossiel, bekend als ‘Jane’, opnieuw onderzocht. Uit analyse blijkt dat Jane een jonge Nanotyrannus was, maar iets groter dan N. lancensis. De wetenschappers stellen voor dat Jane een nieuwe soort vertegenwoordigt, Nanotyrannus lethaeus, genoemd naar de rivier de Lethe in de Griekse mythologie, die vergeetachtigheid veroorzaakte. De naam verwijst naar het feit dat de dinosaurus zich al tientallen jaren in het volle zicht verbergt.
Ecologische rollen en implicaties
De bevestiging van Nanotyrannus draagt bij aan het groeiende bewijs dat de ecosystemen van dinosauriërs divers bleven tot de asteroïde-inslag 66 miljoen jaar geleden. Nanotyrannus bekleedde een duidelijke ecologische niche: hij was kleiner, sneller en had grotere armen dan de enorme, bottenverpletterende T. rex. Dit suggereert dat tyrannosauriërs geen monolithische roofdieren waren, maar verschillende rollen in hun omgeving vervulden.
De ontdekking daagt ook decennia van onderzoek naar T. rex uit. Een groot deel van ons begrip van de groei, beweging en voeding van tyrannosaurussen kan gebaseerd zijn op gegevens van twee verschillende dinosaurussen. Bestaand onderzoek vraagt nu om herevaluatie.
Wat is het volgende?
Momenteel wordt in Colorado een mogelijk juveniel T. rex-fossiel voorbereid, wat ons inzicht in de groeifasen van de soort zou kunnen helpen verfijnen. Voorlopig gooit de bevestiging van Nanotyrannus een sleutel in onze eerdere aannames over de evolutie van tyrannosaurussen, wat de voortdurende dynamiek van paleontologische ontdekkingen benadrukt.
