Het Amazone-regenwoud verliest zijn vermogen om regenval te genereren, een cruciale functie die het ecosysteem levend houdt en de regionale landbouw ondersteunt. Nieuw onderzoek bevestigt dat wijdverbreide ontbossing – vooral voor de veehouderij – de neerslag in het hele zuidelijke Amazonebekken dramatisch vermindert, en niet alleen in de onmiddellijke nabijheid van vrijgemaakte gebieden. Deze afname van de regenval vindt sneller plaats dan eerder werd aangenomen, waardoor het regenwoud dichter bij een onomkeerbaar omslagpunt komt waarop het in een savanne zou kunnen veranderen.
Neerslagdaling direct gekoppeld aan boomverlies
Satellietgegevens en grondmetingen laten tussen 1980 en 2019 een daling van de regenval met 8 tot 11% zien in het zuidelijke Amazonegebied, wat samenviel met een vermindering van de boombedekking met 16%. In tegenstelling tot eerdere studies toont dit onderzoek aan dat de impact zich over grote afstanden uitstrekt – meer dan 3.000 kilometer – wat betekent dat ontbossing niet alleen lokale gebieden schaadt, maar ook actief de regenpatronen ondermijnt, waar zelfs verre boerderijen en ranches van profiteren.
Het mechanisme is simpel: bomen recyclen vocht door verdamping en transpiratie, waardoor wat wetenschappers ‘vliegende rivieren’ noemen, ontstaan die water door het regenwoud transporteren. Wanneer bossen worden gekapt, wordt deze cyclus afgebroken. Er stroomt meer water de rivieren in in plaats van opnieuw in de atmosfeer terecht te komen, waardoor deze atmosferische rivieren worden uitgehongerd en de regenval afneemt.
“Sommige mensen in de landbouwsector zien een stukje bos misschien als verloren land dat ze kunnen kappen”, zegt Dominick Spracklen van de Universiteit van Leeds. “Dat stukje bos werkt heel hard om de regionale regenval in stand te houden, waar ons stukje landbouw van profiteert.”
De rol van ontbossing overtreft de klimaatverandering
Hoewel de opwarming van de aarde ongetwijfeld bijdraagt aan de droogte in het Amazonegebied, is ontbossing verantwoordelijk voor 52 tot 75% van de waargenomen daling van de regenval. Dit betekent dat menselijke activiteit, met name grootschalige landontginning voor de landbouw, de dominante aanjager is van de verdrogingstrend. Bovendien onderschatten de huidige klimaatmodellen de werkelijke impact van ontbossing met wel 50%, wat erop wijst dat het omslagpunt dichterbij kan liggen dan eerder werd geschat.
De atmosfeer boven ontboste gebieden wordt gladder, waardoor vocht uit het bassin kan ontsnappen in plaats van circuleert. Dit vermindert stormvorming en vermindert de regenval verder.
De onmiddellijke dreiging van Amazon Dieback
Wetenschappers zijn bezorgd dat, in combinatie met de stijgende temperaturen, ontbossing het Amazonegebied voorbij een kritische drempel zou kunnen duwen. Eén studie schat een kans van 37% op een zekere mate van uitsterving van het Amazonegebied tegen 2100 als de opwarming van de aarde 1,5°C bereikt. Hoewel een totale conversie van de savanne niet onvermijdelijk is, zou zelfs een gedeeltelijke afsterving resulteren in een aangetast bos met verminderde biodiversiteit en koolstofopslagcapaciteit.
Het Amazonegebied is gevoeliger voor ontbossing dan eerder werd aangenomen, wat betekent dat het omslagpunt eerder zou kunnen komen dan voorspeld. Dit onderstreept de dringende noodzaak om het kappen van bossen stop te zetten om een van de meest kritieke ecosystemen ter wereld te behouden.
